कलैया, ११ चैत। हामी चुनावमा भोट हाल्छौँ, परिणाम आउँछ, अनि समाचारमा सुन्छौँ“सरकार गठन हुँदैछ।” तर के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ, सरकार वास्तवमै कसरी बन्छ?
नेपालमा सरकार गठन गर्ने प्रक्रिया नेपालको संविधान, २०७२ मा स्पष्ट रूपमा उल्लेख गरिएको छ। यसलाई सामान्य भाषामा यसरी बुझ्न सकिन्छ:
पहिलो चरण: चुनाव के हुन्छ?
नेपालमा प्रतिनिधि सभाका सदस्यहरू जनताले प्रत्यक्ष मतदानबाट चयन गर्छन्। चुनावपछि सबैभन्दा धेरै सिट जित्ने दल सरकार गठनका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ।
दोस्रो चरण: प्रधानमन्त्री कसरी बन्छ?
संविधानको धारा ७६ अनुसार: प्रतिनिधि सभामा बहुमत (५०% भन्दा बढी) सिट ल्याएको दलको नेता प्रधानमन्त्री बन्छ। यदि कुनै दलको स्पष्ट बहुमत छैन भने, दुई वा दुईभन्दा बढी दल मिलेर (गठबन्धन) सरकार बनाउन सक्छन्
प्रधानमन्त्री बनेपछि के हुन्छ?
प्रधानमन्त्री नियुक्त भएपछि काम सकिँदैन। संविधानको धारा ७६(४) अनुसार, यस्तो सरकारले ३० दिनभित्र प्रतिनिधि सभाबाट “विश्वासको मत” लिनुपर्छ।
विश्वासको मत पाएन भने के हुन्छ?
यदि सरकारले विश्वासको मत पाउन सकेन भने—त्यो सरकार टिक्न सक्दैन। त्यसपछि नयाँ सरकार गठन गर्ने प्रक्रिया फेरि सुरु हुन्छ।
निष्कर्ष: यसरी हेर्दा, नेपालमा सरकार बन्नु केवल राजनीतिक सहमति मात्र होइन, संविधानले निर्धारण गरेको स्पष्ट कानुनी प्रक्रिया हो। त्यसैले, हामीले दिएको एउटा भोटले अन्ततः सरकार गठनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने गर्दछ।
लेखक प्रभात लहेरा बारा जिल्ला निवासी हुनुहुन्छ भने उनी कानुनको विद्यार्थी हुनुहुन्छ।
